Woordenlijst Woordenlijst
Moeilijke woorden met hun omschrijving en in de derde kolom een linkje dat schakelt naar een pagina waar deze woorden uitgebreider aan de orde komen.
 
  Adonai Hebreeuws - 'Heer', vaak gebruikt om de naam van God niet te gebruiken       X 
  Agnosticisme Overtuiging dat je niet kunt weten of er een God bestaat.  X
  Allah Arabisch - (de) God (Islam)  X
  Amen Hebreeuws - ik stem in, akkoord, zo is het (be-amen)  
  Amor Fati Liefde voor het lot: je neerleggen bij de dingen die onvermijdelijk zijn. je lot omarmen.  
  Apodiktisch In de wetgeving zijn apodiktische regels geboden en verboden met een zeer algemeen karakter: Gij zult, of Gij zult niet...  X
  Apokalyptiek Grieks - onthullen, openbaren; Apokalyptische geschriften zijn Dan en Opb  X
  Apokrief Grieks - verborgen (een aantal als niet canoniek afgewezen boeken van de bijbel)  X
  Ascese Grieks - leven met beheersen van hartstochten en begeerten in de hoop zo dichter bij God te komen, bv door te vasten.  
  Atheïsme Geloof dat er geen God bestaat  X
  BeKoeriem Hebreeuws - eerstelingen van de oogst  X
  Boeddha Bijnaam, titel voor Siddarta Gautama, de stichter van het Boeddhisme. Betekenis: 'verlichte' (iemand met inzicht)  X
  Canoniek Grieks - richtsnoer (de betrouwbaar geachte boeken van de bijbel)  
  Casuïstiek Wetgeving die algemene regels toepast op allerlei bijzondere situtaties (casussen)  X
  Chasssidim Hebreeuws: Getrouwen, Vromen   Grieks: Asidaioi
vroegere Chassidim : vrome lekenbeweging vanaf de bouw van de tweede tempel (ong. 500 vC). Zou zich rond 140 vC opsplitsen in Farizeeën en Essenen. Chassidim
latere Chassidim : orthodoxe, bevindelijke beweging in het Jodendom vanaf begin 18-e eeuw. Meest bekende vertegenwoordiger Yisroel ben Eliezer bijgenaamd Baal Sjem Tov dwz Meester van de goede naam. (Polen)
 X
  Chetoebim      Hebreeuws - Geschriften, het derde deel van de TeNach (oa Psalmen)  X
  Chiliasme Grieks - Chilioi  is duizend. De leer van het duizendjarig Vrederijk, ook wel Millennianisme  X
  Christus Grieks - Gezalfde,  Messias  X
  Condescendentie Neergebogen zijn van God; het tegenovergestelde van transcendentie  X
  Coram Deo Latijn: voor het aangezicht van God, in Gods aanwezigheid. Term die aangeeft dat het in het geloof om je hart en geweten gaat.  X
  Corporate Personality Een persoon die velen belichaamt of vertegenwoordigt. Bv een koning, als die de oorlog verklaart, is het hele volk in oorlog.  X
  D-Day Decision-day  De dag dat de gealliëerden landden op de kust van Frankrijk 6 juni 1944. De dag van erop of eronder. > V-Day  
  Deïsme Geloof in God (Deus) die Schepper is, maar zich niet actief tot mens en wereld verhoudt  
  Dekaloog Grieks: Tien Geboden; kerkvader Ireneüs is de eerste die de Tien Geboden zo noemt.  X
  Deuterocanoniek Grieks - minder canoniek (in de RKK de boeken die bij Prot. kerken apokrief heten)  X
  Dharma Leer of Onderricht (van het Boeddhisme)  X
  Diaspora Latijn - Verstrooiing in de zin van verspreid zijn geraakt, nl van het Joodse volk over de vele landen buiten Israël  X
  Do uit des Latijn -  Ik geef opdat jij geeft. Dit is vaak de gedachte bij het brengen van offers. De offeraar geeft om God tot geven te bewegen.  X
  Doxologie Grieks - lofprijzing  X
  Dualisme In religie: het  geloof dat er in de werkelijkheid twee tegenovergestelde machten zijn  
  Dukkha Lijden (Boeddhisme)  X
  Ekklesia Grieks - volksvergadering (in Athene hadden de vrije mannen het recht om mee te praten over allerlei bestuurlijke zaken. Zij waren uit (ek) het volk geroepen (kaleo / klesia). In de Septuaginta was dit het woord om het Hebreeuwse qahal (= het Joodse volk als religieuze gemeenschap) te vertalen. In het Nieuwe Testament de aanduiding voor de plaatselijke gemeenschap van christenen.
Pas in de derde eeuw krijgt ekklesia ook de betekenis kerkgebouw.
 
  Ekklesiologie Logia of Leer van Ekklesia = kerk, gemeente van Christus  
  Epicurisme Filosofische stroming die teruggaat op de Griek Epicurus (341 - 270 vC)  
  Essenen Een brede religieuze stroming. Sommigen vestigden zich in Qumran bij de Dode Zee. Deze Qumran-Essenen zijn bekend geworden door de geschriften die er bij Qumran gevonden zijn.  X
  Exegese Uitlegkunde  X
  Farizeeën Joodse groepering die zich bezig hield met de praktische toepassing van de geboden en verboden. Een lekenbeweging die iit de Sadduceeën wel in de Opstanding der doden op het einde der tijden gelooft en de hele TeNaCh belangrijk vindt en daarnaast een mondelinge tradtie ontwikkelt die in de Talmoed zijn neerslag zou vinden. Het onderscheid met schriftgeleerden of wetsgeleerden is niet heel duidelijk.
Hun naam kregen ze van de Chassidim uit de 2-e vC en betekent afgescheidenen, dissidenten.
 X
  Flagellanten Latijn: Geselbroeders: mensen die zichzelf bij wijze van boetedoening geselen (in de Middeleeuwen)  X
  Gelijkenis Een vorm van beeldspraak, met als. Voorbeeld: Hij ging er als een haas vandoor.  
  Gemara Hebreeuws - Afronden, Voltooien  Zo heten de aanvullingen en commentaren op de Misjna  X
  Gnostiek Geloof dat inzicht of kennis nodig is voor verlossing  X
  Hadith Arabisch - wat men vertelt, naam voor de verzameling uitspraken en verhalen van Mohammed  X
  Hadj Arabisch - Bedevaart naar Mekka, 1 van de 5 zuilen (Islam)  X
  Haggada Hebreeuws - De vertelling, het boekje. Ook aanduiding voor dat deel van de Talmoed dat de Torah uitlegt op een verhalende manier (anecdotes, gelijkenissen enz). Zie ook Halacha  X
  Halacha Hebreeuws - De weg, levenswandel. Aanduiding voor die gededelten van de Talmoed waarin de Torah wordt uitgelegd op een op een minder speelse (dan de Haggada), meer normatieve manier.  X
  Halleluja
Halleel
Hebreeuws - Loof de Here
Hebreeuws - het kleine en grote Halleel zijn onderdeel van het boek der psalmen
 X
  Henotheïsme Leer dat één (heno) God de belangrijkste is temidden van vele andere. De andere goden zijn aspecten of functies van de hoofdgod.  X
  Hermeneutiek Theorie betreffende uitleggen, verklaren en toepassen van teksten  X
  Hosanna Hebreeuws - (Here) help toch  
  Ichthus Grieks: letterlijk vis. De griekse letters zijn I Ch Th U S Dat zijn de begin letters van de woorden Ièsous Christos Theou Uios Sotèr. Die betekenen Jezus Christus Zoon van God, Redder. Vandaar dat één van de symbolen voor christenen een visje is.  
  Ietsisme Geloof dat er wel iets is  X
  Islam Àrabisch - Onderwerping  X
  Jahweh Hebreeuws - 'Ik ben die ik ben'  de naam van Israels God,  X
  JehoVa De naam van Israels God, maar met onjuiste klinkers gespeld  X
  Jezus Vernederlandsing van Iesus (Lat) = Jèsous (Gr) = Jesjoea of Jehosjoea (Hebr) = Jahweh redt.  Dezelfde naam en betekenis als Jozus in het OT.  
  Jihad Arabisch - Strijd (Islam)  X
  Kefas Hebreeuws: Rots - Een van de belangrijkste discipelen wordt zo genoemd. In het Grieks: > Petrus  
  Kerk Van het Grieks Kyriakè = wat van de Kurios (de Heer) is. Het woord kerk komt in de bijbel niet voor, wel gemeente > ekklesia.  
  Kerst Feest van Jezus' geboorte; Vernederlandsing van Christus-  
  Koran Arabisch - de recitatie, oplezing (Islam)  X
  Kurios Grieks - Heer (een hooggeplaatst man) In de Septuaginta de vertaling van de godsnaan Jhwh en van Adonai (Heer)  X
  Leviathan Het mytische zeemonser, oa in Ps 104 genoemd  X
  Libertinisten Gelovigen die menen dat alles is geoorloofd, ze menen dat de wet geen betekenis meer heeft  X
  LXX Afkorting voor de Septuaginta, een oude vertaling (250-50 vC) van het OT  
  Makkabeeën Bijnaam (de hamer) voor de Joodse vrijheidsstrijders tegen de Seleucidische overheersing (2-e vC),
de gelijknamige (apokriefe) boeken handelen daarover.
 X
  Maranatha Aramees - Heer, kom toch  
  Messias Hebreeuws - Gezalfde  X
  Metafoor Een vorm van beeldspraak. Voorbeeld: Het schip der woestijn (een metafoor voor kameel)  
  MillenniaLNRisme Latijn - Mille = duizend. De leer van het duizendjarig Vrederijk. MillenniaNisme of MillenniaLisme of MillenniaRisme. Ook Chiliasme  X
  Misjna Hebreeuws - Herhaling, Leer. De mondelinge uitlegtraditie van de Tora die rond 200nC werd opgeschreven. Natuurlijk ging de discussie over de uitleg van de Tora verder: er kwamen aanvullingen (Gemara) op de Misjna > Talmoed.  X
  Mizmor Hebreeuws : Lied dat met snarenspel wordt begeleid. In het Grieks: Psalm  X
  mondelinge Torah Naast de schriftelijke Torah zou Mozes ook mondelinge aanwijzingen hebben gekregen. Via Jozua en vaderen (Abot) zou die zijn voortgezet door Farizeeën en Rabbijnen. Misja en Talmoed zouden zodoende van goddelijke oorsprong zijn. De mondelingen traditie ontwikkelt zich nog steeds, omdat de cultuur waarin wij leven voortdurend verandert.  X
  Monotheïsme Geloof dat er één (mono) God bestaat. De andere zgn goden zijn niets.  X
  Mysterie Grieks - Geheimenis, afgeleid van muo (de lippen) sluiten, zwijgen  
  Mysiek Bijzondere vorm van religieuze ervaring, zie mysterie  
  Nebiim Hebreeuws - Profeten, het tweede deel van de TeNaCh (oa Jesaja, Jeremia, Ezechiël)  X
  Nieuwe Testament / NT Het tweede deel van de Bijbel, na het Oude of Eerste Testament. Testament in de zin van Verbond. 27 canonieke geschriften waaronder de vier evangeliën en de brieven van Paulus.  X
  Nirwana Iemand die geen begeerte, passies enz. meer heeft, heeft de staat van het Nirwana bereikt (Boeddhisme)  X
  Numineus Latijn - iets dat als goddelijke kracht of aanwezigheid wordt ervaren. Numen is lettelijk het 'knikje van het hoofd' dus groet, goedkeuring, bekrachtiging  
  Olam Hebreeuws: eeuwigheid of wereld.
Olam Hazè = deze wereld;  Olam Haba = de komende wereld (het koninkrijk van God)
 
  Oude Testament / OT Het eerste deel van de Bijbel, gevolgd door het Nieuwe Testament. Testament in de zin van Verbond. 39 canonieke boeken die de kerk van het Jodendom heeft overgenomen. Daar staan ze als TeNaCh bekend.  X
  Panentheïsme Geloof dat alles (pan) zich in (en) God (theos) bevidt  
  Pantheïsme Geloof dat alles (pan) goddelijk is  
  Pantheon Naam voor de tempel in Rome bedoeld voor alle (pan) goden (theon). Ook aanduiding voor de bij elkaar horen goden van een bepaalde cultuur, bv het Egyptische pantheon  X
       
  Parallellismus Membrorum Latijn: Evenwijdigheid van de Delen. Zo wordt één van de kenmerken van de Oudtestamentische poëzie genoemd, waarbij opeenvolgende versregels inhoudelijk elkaar herhalen, aanvullen of juist het tegenovergestelde zeggen  X
  Pascha zie Pasen  
  Pasen Feest van de Opstanding van Jezus Christus uit het rijk van de dood; De naam Pasen herinnert aan het Joodse Pesach of Pascha dat in dezelfde tijd valt. Pesach / Pascha is Hebr voor overslaan, voorbijgaan (Exodus 12: 13).  
  Paulus De naam van de grootste apostel van de kerk. Eerst was hij vervolger van de christenen. Toen heette hij > Saulus. Na zijn bekering kreeg hij de naam Paulus, dat betekent 'klein' of 'gering' en herinnert aan zijn vorige leven dat hij vijandig stond tegenover de volgelingen van Jezus.  
  Pesach zie Pasen  
  Petrus Grieks: Rots.  Een van de belangrijkste discipelen wordt zo genoemd. In het Hebreeuws: >Kefas  
  Pinksteren 50 dagen na Pasen viert de kerk de uitstorting van de heilige Geest. Het woord is afgeleid van het Griekse Pentekoste = vijftigste dag.  
  Polytheïsme Geloof dat er vele (poly) goden zijn  X
  Psalm / Psalmoi Grieks - Lied dat onder aanslaan van snaren wordt gezongen. Hebr: Mizmor  X
  Psalter / Psalterium Grieks - Het bijbelboek Psalmen  X
  Qahal Hebreeuws - van roepen: het volk van God, door Hem geroepen uit Egypte, geroepen naar...In de Septuaginta vaak vertaald met ekklesia, ook wel met synagoge.  
  Quelle (Q) Duits - bron - aanduiding voor de verzameling uitspraken van Jezus die Mat en Luc als tweede bron (naast Mc) v /oor hun evangelie hebben benut  X
  Qumran Plaatsje bij de Dode Zee waar 1948+ vele teksten van o.a. de bijbel zijn teruggevonden, daterend uit de tijd van bewoning 100 vC - 68 nC  X
  Rabbi / Rabboeni Hebreeuws - Meester, Leraar  / Aramees (mijn) Meester, (mijn) Leraar  
  Religie Latijn - oorspr. betekenis onduidelijk waarschijnlijk 'dat wat verplicht is'; godsdienst  
  Sadduceeën Joodse groepering, priester-adel die zich voor geloof vnl op de Torah baseert, niet op de Nebiim en Chetoebim, en nog veel minder op de mondelinge Torah die door de Farizeeën werd ontwikkeld. Wezen om die redenen geloof aan de opstanding uit de doden af. Naam herinnert aan Sadok, een priesterfamilie uit de tijd van de Makkabeeën.  X
  Salat Arabisch - Het gebed, 1 van de 5 zuilen (Islam)  X
  Saul / Saulus Hebreeuwse naam van de eerste koning van Israel. De grootste zendeling van de kerk, Paulus, heette voor zijn bekering ook zo. 'De (van God) gevraagde of gebedene' betekent die naam. In het OT heet koning Saul zo.  
  Samaria Landstreek tussen Galiliea in het Noorden en Judea in het Zuiden. De bewoners heten Sjomeriem (Samaritanen), dat is Hebreeuws voor hoeders of bewaarders van de Torah.  X
  Sawn Arabisch - Vasten, 1 van de 5 zuilen (Islam)  
  Septuagint(a) Latijn - lett: 70. Naam van een oude Griekse vertaling van het Oude Testament. 72 vertalers zouden onafhankelijk van elkaar het hele OT op dezelfde manier hebben. Vandaar de naam. Als het NT uit het OT citeert is het vaak uit de LXX.  X
  Sjahada Arabisch -Gel oofsbelijdenis, 1 van de 5 zgn zuilen (Islam)  X
  Sjir Hebreeuws - Lied  X
  Soera Arabisch - Hoofdstuk (Islam)  X
  Soteriologie Logia of Leer van de Soteria = redding.  
  Stoa / Stoïcijnen Grieks: zuilengang. In een zuilengang in Athene onderwees Zeno (334 - 264 vC) zijn filosofie: het stoicisme, zijn volgelingen heten stoïcijnen  
  Synagoge Grieks - (huis van) samenkomst, in de Septuaginta vaak het woord waarmee 'edah' en ook wel 'qahal' werden vertaald.  
  Tagma Grieks - Orde, rangorde, volgorde  
  Talmoed Hebreeuws - Leer  Misjna + Gemara = Talmoed, er is een Palestijnse of Jeruzalemse (400nC) en een Babylonische (500 nC)  X
  Tehillim Hebreeuws - Lofliederen, naam voor bijbelboek Psalmen  X
  Telos Grieks - Einde, doel, bestemming  
  TeNach Hebreeuws, De T= Torah (wet) de N-Nebiïm (profeten), de Ch=Chetoebim (geschriften). De Joodse 'bijbel'  X
  Theïsme Geloof in een God die Schepper is en actief betrokken is bij mens en wereld  
  Theodicee Grieks - Theos (God) + Dikè (rechtvaardiging) Antwoorden op de vraag waarom er zoveel lijden is, God houdt toch van mensen, en Hij is toch almachtig?  X
  Torah Hebreeuws - Wet, het eerste deel van de TeNaCh (Gen, Ex, Lev, Num en Deut)  X
  Transcendentie Overstijgend zijn van God; het tegenovergestelde van condescentie  X
  Vaticinium ex Eventu Voorspelling achteraf  X
  V-Day Victory-Day   Dag van de overwinning, het einde van de oorlog. Voor Nederland 5 mei 1945, bijna een jaar na D-Day.  
  Vulgata Latijnse vertaling van de bijbel gemaakt door Hieronymus ong. 400 nC. Vulgata = vulgair, volks, gewoon.  
  Zakat Arabisch - LIefdadigheid, 1 van de 5 zuilen (Islam)  X
  Zeloten Grieks - Ijveraars. Aanduiding voor Joodse groepering die zich met wapens en geweld verzette tegen de Romeinse overheersers.  X
       
terug